Каспий теңізі алабы өзендері

Каспий теңізі алабының өзендері — суы Каспий теңізіне тікелей немесе көлдер, сорлар мен құмды алқаптар арқылы жететін өзендер. Бұл алап тұйық алапқа жатады, яғни Каспий теңізінен дүниежүзілік мұхитқа су ағып шықпайды.

Қазақстан аумағындағы негізгі өзендер:

Жайық (Орал) — Каспий теңізі алабының Қазақстандағы ең ірі өзені. Ол Орал тауларынан басталып, Ресей мен Қазақстан аумағы арқылы ағып, Атырау қаласы маңында Каспий теңізіне құяды. Негізгі салалары: Елек, Шаған, Деркөл, Ор. Жайықтың суы қар суымен толығады, сондықтан көктемде қатты тасиды. Өзен кеме қатынасына, суаруға, ауызсуға және балық шаруашылығына пайдаланылады.

Жем (Ембі) — Мұғалжар тауларынан басталады. Ақтөбе және Атырау облыстарының аумағымен ағып өтеді. Су мол жылдары Каспий теңізіне жетеді, ал қуаң жылдары төменгі ағысында құмға сіңіп немесе сорларға таралып кетеді. Жемнің суы негізінен қар суынан жиналады.

Ойыл — Мұғалжардың батыс беткейінен басталады. Өзеннің суы жазда азайып, кей жерлерде жеке қарасуларға бөлінеді. Көп жағдайда Каспий теңізіне тікелей жетпей, құмды және сорлы алқаптарға сіңіп кетеді.

Сағыз — Мұғалжар маңынан басталып, Каспий маңы ойпаты арқылы ағады. Өзен суы аз, жазда қатты тартылып қалады. Төменгі ағысында сорлар мен құмдарға сіңеді.

Үлкен Өзен және Кіші Өзен — Ресей аумағынан басталып, Батыс Қазақстан облысына өтеді. Олар Каспий теңізіне тікелей құймай, Қамыс-Самар көлдеріне барып аяқталады. Соған қарамастан Каспий теңізі алабының ішкі өзендеріне жатады.

Каспий теңізіне басқа мемлекеттер аумағынан құятын ірі өзендерге Еділ, Терек, Кура, Сулак және Самур жатады. Олардың ішінде ең ірісі — Еділ. Каспий теңізіне келетін өзен суының басым бөлігін осы өзен береді.

Каспий алабы өзендерінің басты ерекшеліктері: көбіне қар суымен қоректенеді, көктемде тасиды, жазда суы азаяды, булану мөлшері жоғары болады. Көптеген шағын өзендер Каспийге жетпей, құмға сіңіп немесе сорлар мен тұйық көлдерге құяды.