5. Желдің қандай түрлерін білесіңдер, олар бір-бірінен қалай ажыратылады?

Желдің бірнеше түрі болады. Олар пайда болу себептеріне, бағытына, соғу ұзақтығына және таралу аймағына қарай бір-бірінен ажыратылады.

Тұрақты желдер жыл бойы белгілі бір бағытта соғады. Оларға пассаттар, батыс желдері және полярлық шығыс желдері жатады. Пассаттар тропиктік ендіктерден экваторға қарай соғады. Батыс желдері қоңыржай ендіктерде басым болады, ал полярлық шығыс желдері полюстерден қоңыржай ендіктерге қарай бағытталады.

Маусымдық желдер жыл мезгіліне байланысты бағытын өзгертеді. Мұндай желдердің ең белгілі түрі — муссон. Жазда құрлық тез қызатындықтан, муссон мұхиттан құрлыққа қарай соғып, ылғалды ауа мен жауын-шашын әкеледі. Қыста құрлық тез салқындайды да, жел керісінше құрлықтан мұхитқа қарай соғады.

Тәуліктік желдерге бриз жатады. Бриз теңіз немесе көл жағалауында пайда болады. Күндіз құрлық суға қарағанда тез қызады, сондықтан жел судан құрлыққа қарай соғады. Түнде құрлық тез салқындап, жел құрлықтан суға қарай бағытталады.

Жергілікті желдер белгілі бір аймақтың жер бедері мен климаттық жағдайларына байланысты қалыптасады. Мысалы, тау мен аңғар арасында тау-аңғар желдері соғады. Фен — таудан төмен қарай соғатын жылы әрі құрғақ жел. Бора — таулы аймақтан төмен қарай соғатын өте күшті әрі суық жел.

Сонымен, желдердің негізгі айырмашылығы — олардың бағыты, соғу мерзімі, температурасы, ылғалдылығы және пайда болу жағдайлары. Кейбір желдер жыл бойы тұрақты соқса, кейбіреулері маусымға немесе тәулік уақытына байланысты бағытын өзгертіп отырады.

0 0 Пожаловаться