Шортанбай ақын өлеңінің «Зар заман» аталуы себебі неде?

Шортанбай ақын өлеңінің «Зар заман» аталуының басты себебі — ақынның өз дәуірін халық үшін ауыр, қайғылы, мұңға толы заман деп бағалауында.

«Зар» сөзі қазақ тілінде қайғы, мұң, қасірет, налу, күйіну деген мағыналарды білдіреді. Ал «заман» — белгілі бір дәуір, кезең. Демек, «Зар заман» деген атау — халықтың басына түскен ауыртпалықты, елдің еркіндігінен айырылып, тұрмыс-тіршілігінің күйзеліске ұшыраған кезеңін білдіреді.

Шортанбай Қанайұлы өмір сүрген XIX ғасырда қазақ даласында үлкен тарихи өзгерістер болды. Ресей империясының отарлау саясаты күшейді, хандық билік жойылды, қазақтың бұрынғы көшпелі өмір салты бұзыла бастады. Ел ішіне жаңа әкімшілік жүйе, салық, болыстық билік, парақорлық, әділетсіздік кірді. Жер мәселесі қиындап, халықтың еркіндігі шектелді. Осындай өзгерістер ақынға қатты әсер етті.

Шортанбай бұл өлеңінде сол кездегі қоғамның бұзылғанын, адамдардың мінезі өзгергенін, ел ішінде имандылықтың әлсірегенін, бай мен кедейдің арасы алшақтағанын, билік басындағылардың әділетсіздігін сынайды. Ақын бұрынғы елдік, бірлік, адалдық, дін мен дәстүр сақталған заманды аңсайды. Ал өзі көріп отырған дәуірді азғындық пен қасірет жайлаған кезең ретінде суреттейді.

Сондықтан өлеңнің «Зар заман» аталуы кездейсоқ емес. Бұл атау ақынның жеке мұңын ғана емес, тұтас халықтың мұңын білдіреді. Шортанбай өз заманындағы тарихи өзгерістерге, отарлық қысымға, әлеуметтік әділетсіздікке, рухани құлдырауға күйініп, зар айтады. Сол себепті оның өлеңі де, сол бағыттағы әдеби ағым да «Зар заман» деп аталған.