Марфалогия мен фонетика және дәстүрлі принциптер тауып жазу помогите пожалуйста көмектесіңдерші даю 70 баллов

Дұрыс атауы: морфологиялық, фонетикалық және дәстүрлі принциптер.

Қазақ орфографиясында сөздерді дұрыс жазудың негізгі үш принципі бар: фонетикалық, морфологиялық және дәстүрлі принцип.

1. Фонетикалық принцип

Фонетикалық принцип бойынша сөз құрамындағы дыбыстардың айтылу кезінде өзгеруі жазуда да ескеріледі. Яғни сөз айтылуына жақын жазылады.

Мысалдар:

• бүгін — бұл күн тіркесінен;

• биыл — бұл жыл тіркесінен;

• әкел — алып кел тіркесінен;

• әпер — алып бер тіркесінен;

• әкет — алып кет тіркесінен;

• жаздыгүні — жазды күні тіркесінен.

Мысалы, бұл күн деген екі сөз айтылуда ықшамдалып, бүгін болып жазылады.

2. Морфологиялық принцип

Морфологиялық принцип бойынша түбір сөз бен қосымшаның тұлғасы сақталып жазылады. Сөз айтылуда өзгеріп естілгенімен, жазуда оның түбірі өзгермейді.

Мысалдар:

• басшы — айтылуы: башшы;
  түбірі: бас + жұрнағы: -шы.

• жұмысшы — айтылуы: жұмышшы;
  түбірі: жұмыс + -шы.

• жазса — айтылуы: жасса;
  түбірі: жаз + -са.

• жанбады — айтылуы: жамбады;
  түбірі: жан + -ба + -ды.

• сенбе — айтылуы: сембе;
  түбірі: сен + -бе.

Бұл сөздерде дыбыстар бір-біріне ықпал етіп өзгеріп айтылғанымен, жазуда түбір қалпы сақталады.

3. Дәстүрлі принцип

Дәстүрлі принцип бойынша кейбір сөздер бұрыннан қалыптасқан жазылу үлгісімен жазылады. Мұндай сөздердің жазылуы айтылуына немесе қосымшаларға ғана емес, тілдегі тарихи дәстүрге негізделеді.

Мысалдар:

• халық

• хабар

• хат

• қаһарман

• қаһар

• жиһаз

• гауһар

• айуан

• уағыз

Бұл сөздерде х, һ сияқты дыбыстар сақталып, сөздер дәстүрлі түрде жазылады.

Қорытынды

Фонетикалық принципте сөздің айтылуы ескеріледі: бүгін, әкел.
Морфологиялық принципте түбір мен қосымша сақталады: басшы, жұмысшы, жазса.
Дәстүрлі принципте сөздер қалыптасқан тарихи жазылуы бойынша жазылады: халық, хабар, қаһарман.