Жетек сұрақ қалай жасалады?

Жетек сұрақ — адамды дайын жауапқа итермелемей, белгілі бір тақырыпты тереңірек ойлауға, дәлел келтіруге және қорытынды жасауға бағыттайтын сұрақ. Ол сабақта, зерттеуде, талқылауда және мәтін талдауында қолданылады.

Жетек сұрақ жасау үшін алдымен негізгі мақсатты анықтау керек: оқушы немесе қатысушы нені түсінуі, салыстыруы, дәлелдеуі не бағалауы тиіс? Содан кейін сұрақты қысқа, нақты және ашық түрде құрастырады. Ашық сұраққа тек «иә» немесе «жоқ» деп жауап беру жеткіліксіз болады.

Мысалы, жабық сұрақ:
«Кітап кейіпкері дұрыс әрекет жасады ма?»

Жетек сұрақ:
«Кейіпкердің әрекеті қандай себептерден туындады және оның салдары қандай болды?»

Жетек сұрақ құрастыруға ыңғайлы бастамалар:

• «Неліктен ... деп ойлайсың?»

• «Қалай дәлелдеуге болады?»

• «Бұл жағдайдың себебі мен салдары қандай?»

• «Егер ... өзгерсе, не болуы мүмкін?»

• «Қандай ұқсастықтар мен айырмашылықтар бар?»

• «Автор немесе кейіпкер бұл арқылы нені жеткізгісі келді?»

• «Сен қандай шешім ұсынар едің және неге?»

Жақсы жетек сұрақтың белгілері:

1. Тақырыпқа тікелей қатысты болады.

2. Ойлануды және дәлелдеуді талап етеді.

3. Бір ғана дайын жауаппен шектелмейді.

4. Жауап берушінің жасына және білім деңгейіне сай болады.

5. Қажет болса, мәселені бірнеше қадаммен ашуға көмектеседі.

Мысалы, «Табиғатты қорғау не үшін маңызды?» деген сұрақ жалпы жетек сұрақ бола алады. Оны нақтылау үшін: «Пластик қалдықтарының табиғатқа әсері қандай және оны азайту үшін мектепте қандай шаралар жасауға болады?» деп құрастыруға болады.

Ең бастысы, жетек сұрақ жауапты өз ішінде беріп қоймауы керек. Мысалы, «Ауа ластануы адам денсаулығына зиян екенімен келісесің бе?» деген сұрақ белгілі бір жауапқа жетелейді. Ал «Ауа ластануы адам денсаулығына қалай әсер етуі мүмкін?» деген сұрақ дербес ойлануға мүмкіндік береді.