● Конституцияның қабылдануы Танзимат саясатының сәттілігінің дәлелі болды ма? - Танзимат саясатының сәттілігі/сәтсіздігінің себептері қандай?​

Конституцияның қабылдануы Танзимат саясатының сәттілігінің дәлелі болды ма? Танзимат саясатының сәттілігі мен сәтсіздігінің себептері қандай?

Конституцияның қабылдануы Танзимат саясатының белгілі бір дәрежеде сәтті болғанын көрсетті, бірақ оны толық жетістік деп бағалауға болмайды. Танзимат реформалары Осман империясын жаңғыртуға, мемлекеттік басқаруды жетілдіруге, қоғамдағы теңсіздікті азайтуға және мемлекеттің әлсіреуін тоқтатуға бағытталды. Алайда реформалардың нәтижелері әртүрлі болды.

1. Конституцияның қабылдануы Танзимат саясатының сәттілігінің дәлелі болды ма?

Иә, белгілі бір дәрежеде дәлелі болды. 1876 жылы Осман империясында алғашқы Конституция қабылданып, конституциялық басқару жүйесінің негізі қаланды. Бұл оқиға Танзимат кезеңінде басталған саяси және әлеуметтік өзгерістердің маңызды нәтижесі еді.

Конституцияның қабылдануының маңызы:

• Сұлтан билігін заңмен шектеу әрекеті жасалды.

• Парламент құру қарастырылды.

• Азаматтардың құқықтары мен бостандықтары жарияланды.

• Мемлекеттік басқару жүйесін жаңғыртуға мүмкіндік туды.

• Империядағы мұсылмандар мен мұсылман емес халықтардың заң алдындағы теңдігін қамтамасыз ету идеясы нығайтылды.

Дегенмен 1876 жылғы Конституция ұзақ уақыт бойы жүзеге асқан жоқ. Сұлтан II Абдулхамид 1878 жылы парламентті таратып, конституциялық басқаруды тоқтатты. Сондықтан Конституцияның қабылдануы реформалардың белгілі бір жетістігі болғанымен, олардың толық іске асқанын білдірмеді.

2. Танзимат саясатының сәттілігінің себептері

Танзимат реформаларының кейбір бағыттары оң нәтиже берді. Оның негізгі себептері:

1. Мемлекеттік басқарудың жаңаруы. Әкімшілік жүйеге өзгерістер енгізіліп, орталық билікті нығайтуға әрекет жасалды. Мемлекеттік мекемелердің жұмысы жетілдірілді.

2. Құқықтық реформалар. Заң жүйесі жаңартылып, азаматтардың құқықтарын қорғауға және мұсылмандар мен мұсылман емес халықтардың заң алдындағы теңдігін қамтамасыз етуге бағытталған шаралар қабылданды.

3. Білім беру саласының дамуы. Жаңа үлгідегі мектептер ашылып, зайырлы білім беру жүйесі қалыптаса бастады. Әскери және азаматтық мамандар даярлауға көңіл бөлінді.

4. Әскери реформалар. Еуропалық үлгідегі әскер құруға, қару-жарақ пен әскери дайындықты жетілдіруге күш салынды.

5. Экономикалық және әлеуметтік жаңғырту. Жолдар, байланыс жүйелері және инфрақұрылым дами бастады. Сауда мен өндірісті дамытуға бағытталған шаралар жүргізілді.

6. Еуропалық тәжірибені пайдалану. Осман билеушілері Еуропа елдерінің басқару, құқық және білім беру тәжірибесін қабылдап, мемлекетті заманауи талаптарға бейімдеуге тырысты.

3. Танзимат саясатының сәтсіздігінің себептері

Реформалардың толық жүзеге аспауына бірнеше маңызды фактор әсер етті:

1. Консервативтік күштердің қарсылығы. Діни топтар мен ескі басқару жүйесін жақтаушылар реформаларды дәстүрлі құндылықтарға қауіп ретінде қабылдап, олардың жүзеге асуына кедергі жасады.

2. Сұлтан билігінің шектелмеуі. Билік негізінен сұлтанның қолында қалды. Кейбір билеушілер реформаларды қолдағанымен, саяси билікті шектеуге дайын болмады.

3. Экономикалық қиындықтар. Осман империясының қаржы жағдайы ауыр болды. Мемлекеттік қарыздардың өсуі, шетелдік капиталға тәуелділік және экономиканың әлсіздігі реформаларды жүзеге асыруды қиындатты.

4. Ұлттық қозғалыстардың күшеюі. Империя құрамындағы халықтар арасында тәуелсіздікке ұмтылу күшейді. Балқан түбегіндегі ұлт-азаттық қозғалыстар мемлекеттің бірлігін әлсіретті.

5. Еуропа мемлекеттерінің араласуы. Ұлыбритания, Франция, Ресей және басқа мемлекеттер Осман империясының ішкі істеріне араласып, өздерінің саяси және экономикалық мүдделерін қорғауға тырысты.

6. Реформалардың бірізді жүргізілмеуі. Өзгерістер көбіне жоғарыдан жүргізілді және халықтың барлық топтарының мүдделерін ескере алмады. Сонымен қатар реформалар аймақтарда бірдей жүзеге асырылмады.

Қорытынды

Конституцияның 1876 жылы қабылдануы Танзимат саясатының маңызды жетістігі болды. Ол Осман империясында жаңа саяси жүйе қалыптастыруға, заң үстемдігін орнатуға және мемлекетті жаңғыртуға деген ұмтылысты көрсетті. Танзимат реформалары білім беру, құқық, әскери іс және мемлекеттік басқару салаларында оң өзгерістер әкелді.

Алайда экономикалық әлсіздік, ішкі саяси қайшылықтар, консервативтік күштердің қарсылығы, ұлт-азаттық қозғалыстар және Еуропа мемлекеттерінің араласуы реформалардың толық жүзеге асуына мүмкіндік бермеді.

Сондықтан Танзимат саясатын толық сәтті немесе толық сәтсіз деп бағалау дұрыс емес. Ол Осман империясын жаңғыртуға негіз қалады, бірақ империяның ішкі дағдарысын толығымен шеше алмады. Конституцияның қабылдануы осы реформалардың жетістігін көрсеткенімен, оның 1878 жылы тоқтатылуы Танзимат саясатының шектеулі нәтижесін дәлелдеді.